ISO 45001, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetim sisteminin şartlarını koyan ve kullanım kılavuzu da içeren uluslararası standarttır; her büyüklükteki ve her faaliyetteki kuruluşa uygulanabilir [1]. Yürürlükteki sürüm ISO 45001:2018'dir. 2024'te iklim değişikliği eki aldı ve yerini 2027'de yeni bir sürüme bırakması bekleniyor [2][3].

"ISO 45001 bizim için zorunlu mu?" diye soran bir İSG ya da kalite sorumlusu için cevap iki parçalı. Türkiye'de yasal yükümlülük 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'ndan gelir. ISO 45001 belgesi ise gönüllüdür ve kanundaki işleri sizin yerinize yapmaz, onları aynı yönetim sistemine bağlar.

ISO 45001 nedir?

Standart, iş yerinizdeki tehlikeleri ve İSG risklerini belirleyip ortadan kaldırmanızı ya da etkilerini azaltan kontroller kurmanızı isteyen bir yönetim sistemi çerçevesidir. Size hangi önlemi alacağınızı tek tek söylemez; riskleri nasıl yöneteceğinizi sorar.

Standardın komite sayfası, ISO 45001'e göre kurulan bir sistemin şu işleri kapsadığını sayar:

  • İSG politikası ve İSG hedefleri belirlemek,

  • kuruluşun bağlamını, risk ve fırsatlarını, yasal ve diğer şartlarını dikkate alan süreçler kurmak,

  • faaliyetlerden doğan tehlikeleri ve İSG risklerini belirleyip kaldırmak ya da kontrol altına almak,

  • riskleri ve yasal şartları operasyonel kontrollerle yönetmek,

  • İSG performansını değerlendirip iyileştirmek.

Standart kadrolu çalışanlarınızın yanında geçici çalışanları, yüklenici personelini, ziyaretçileri ve iş yerindeki diğer herkesi kapsar. Tehlike tanımı da makine ve kimyasalla sınırlı kalmaz; komite sayfası nanopartikül riskini ve iş yeri stresini de örnek olarak verir [1].

Standardı ISO/TC 283 adlı teknik komite hazırlar [3]. Bir üretim tesisinde risk değerlendirmesi, acil durum hazırlığı, yüklenici yönetimi ve İSG hedefleri böylece ayrı dosyalar olmaktan çıkar. Denetçi hepsine aynı sistemin parçası olarak bakar.

ISO 45001 zorunlu mu, kimler uygular?

Kanun sizden ISO 45001 belgesi istemez; zorunlu olan, 6331 sayılı Kanun'un işverene yüklediği İSG işleridir. Bu işlerin üçü ISO 45001'in de doğrudan sorduğu konulardır:

  • Risk değerlendirmesi (m.10): İşveren İSG yönünden risk değerlendirmesi yapmak ya da yaptırmakla yükümlüdür. Sonucuna göre alınacak tedbirleri ve kullanılacak koruyucu donanımı belirler, çalışma ortamı için gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlar.

  • İSG hizmetleri (m.6): İşveren iş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekimi görevlendirir. On ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıftaki iş yerlerinde diğer sağlık personeli de görevlendirilir. Çalışanlar arasında uygun nitelikte kişi yoksa hizmetin tamamı ya da bir kısmı ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden ya da ÇASMER'lerden alınabilir. Gerekli nitelik ve belgeye sahip işveren, tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre hizmeti kendisi de üstlenebilir. 50'den az çalışanı olan az tehlikeli iş yerlerinde işveren ya da işveren vekili, Bakanlığın ilan ettiği eğitimleri tamamlarsa belge şartı olmadan da bu hizmeti yürütebilir; işe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikler bunun dışındadır.

  • Çalışan katılımı (m.18): İşveren çalışanların İSG konularında görüşünü alır, teklif getirme hakkı tanır ve görüşmelere katılımlarını sağlar [4].

ISO 45001 bu yükümlülüklerin yerine geçmez, onları sistemin girdisi yapar. Belgeniz olsa da risk değerlendirmesini ve İSG hizmetini kanunun istediği biçimde ayrıca yürütmek zorundasınız. İdari para cezaları bu yazının konusu değil.

Kamu ya da özel, kâr amaçlı ya da değil, küçük ya da büyük her kuruluş ISO 45001'i uygulayabilir, çünkü her kuruluşta sağlığı etkileyebilecek tehlike vardır. Standarda dayanan sistem kuruluşun ihtiyacına göre ölçeklenir [1]. Kendi durumunuzu ölçmek için basit bir soru sorun: kanundaki işleri zaten yapıyor ama kayıtları birbirinden kopuk dosyalarda mı tutuyorsunuz? Öyleyse ISO 45001'in size getireceği asıl şey, bu işlerin hedef, sorumlu ve iç denetimle birbirine bağlanmasıdır.

OHSAS 18001'den farkı ve geçişin sona ermesi

OHSAS 18001 tehlike odaklı bir İngiliz standardıydı; ISO 45001 ise risklerin tespiti ve yönetimi, liderlik ve diğer ISO sistemleriyle entegrasyon üzerine kurulu uluslararası standarttır [5]. Akredite OHSAS 18001 belgelerinin ISO 45001'e geçiş süresi Eylül 2021'de doldu [6][7]. OHSAS 18001'i İngiltere Standart Kurumu hazırlamıştı ve ISO tarafından tanınan bir İSG yönetim sistemiydi [5]. ISO 45001 2018'de yayımlandı [2] ve OHSAS 18001'in yayından 3 yıl sonra geri çekileceği duyurulmuştu [1].

Bu süre COVID-19 salgını nedeniyle altı ay uzatılmıştı [6][7]. Geçiş dönemi kapandığı için elinizde hâlâ OHSAS 18001 belgesi varsa onu geçerli bir belge gibi kullanmayın; ISO 45001'e göre belgelendirme planlayın [7].

İki standart arasındaki farkları Hürriyet'in 2017'deki haberi şöyle özetliyor [5]:

Konu

OHSAS 18001

ISO 45001

Hazırlayan

İngiltere Standart Kurumu

ISO, birçok ülkenin ortak çalışmasıyla

Odak

Tehlike odaklı

Risklerin tespiti ve yönetimi

Yönetimin rolü

Yazıda karşılaştırma yok

Üst yönetimin süreçleri sahiplenmesi ve liderlik

Tedarikçi ve alt işveren

Yazıda karşılaştırma yok

İSG şartları ayrıntılı ele alınır

Diğer sistemlerle bağ

Yazıda karşılaştırma yok

ISO 9001 gibi sistemlerle entegre olacak biçimde geliştirildi

Haber ayrıca risk, çalışan ve iş yeri gibi tanımların köklü biçimde değiştiğini, takip, ölçüm ve İSG performansı gibi yeni tanımların eklendiğini aktarıyor [5].

ISO 45001 belgesi nasıl alınır, kaç yıl geçerlidir?

ISO 45001 belgesi, bir belgelendirme kuruluşunun iki aşamalı denetiminden sonra verilir. Türk Loydu'nun 2025 kurallarında belge, belgelendirme komitesinin karar tarihinden itibaren 3 yıl geçerlidir ve bu sürede yılda en az bir gözetim denetimi yapılır [8]. Aşağıdaki süreler Türk Loydu'nun "Yönetim Sistemleri Belgelendirme Kuralları" dokümanından; başka bir kuruluşla çalışacaksanız sözleşme öncesinde onun belgelendirme kurallarını isteyip aynı maddeleri karşılaştırın.

Süreç sizin tarafınızdan şöyle ilerler:

  1. Sistemi kurup işletin. Risk değerlendirmesi, İSG politikası, hedefler, yasal şart listesi, iç denetim ve yönetim gözden geçirmesi kayıt üretmiş olmalı.

  2. Belgelendirme kuruluşundan teklif alın, sözleşmeyi imzalayın.

  3. İsterseniz ön denetim yaptırın; bu aşama tamamen sizin isteğinize bağlıdır.

  4. Birinci aşama denetimden geçin.

  5. İkinci aşama denetimden geçin. Bu, belgelendirmeye esas denetimdir. Sonunda hazırlanan gözetim denetim planı, gözetimlerin sıklığını, tarihlerini, standardın hangi maddelerine bakılacağını ve belge yenileme dönemini gösterir.

  6. Gerekirse takip denetimi yapılır, ardından belge düzenlenir.

  7. Gözetim denetimlerini kaçırmayın. Kuruluşun olgunluğuna, süreçlerin çeşitliliğine ve sezonluk üretime göre 6, 9 ya da 12 aylık dönemlerle yapılır [8].

Gözetimde ilk kez major (büyük) uygunsuzluk çıkarsa düzeltme ve düzeltici faaliyet için 3 ay süreniz olur; uygunsuzluk kapanmazsa belge askıya alınır. Belge süresi dolmadan yenileme sözleşmesini imzalamazsanız süreç sıfırdan tam belgelendirme denetimi olarak başlar. Yenileme denetimi süre içinde bitmediyse, kalan işleri bitişten sonraki 6 ay içinde tamamlayarak belgelendirmeyi sürdürebilirsiniz [8]. Bu 6 ay da geçerse belge en az 2. aşama denetimle yenilenebilir; o durumda yeni belgenin süresi komite kararından itibaren 3 yıl olur [8].

Örnek: Diyelim ki 2026 başında sistemi kurdunuz ve belgelendirme komitesi 15 Nisan 2026'da karar verdi. Belgeniz 15 Nisan 2029'a kadar geçerli olur. Yılda en az bir gözetim gerektiği için 2027 ve 2028'de en az birer gözetim denetimi planlanır. Yeniden belgelendirme denetiminin belge süresi içinde yapılabilmesi için talebinizi en geç bitişten iki ay önce, yani 15 Şubat 2029'a kadar iletin [8]. Bu döngünün ortasına, 2027'de yayımlanması beklenen yeni ISO 45001 sürümü denk gelir.

Belgelendirme ücretleri kapsama ve kuruluşa göre değiştiği için burada tutar vermiyoruz; standartlar ve fiyat konusunu ISO belgesi nedir, nasıl alınır sayfasında bulabilirsiniz.

ISO 9001 ve ISO 14001 ile birlikte kurulabilir mi?

Evet, kurulabilir: ISO 45001 ISO 9001, ISO 14001 ve ISO 31000 gibi diğer ISO yönetim standartlarıyla uyumlu tasarlandı [1]. İki ya da daha fazla standart tek sistem olarak uygulanıyorsa entegre yönetim sistemi olarak belgelendirilebilir [8].

Entegre denetim işinizi kısaltır, ancak Türk Loydu'nun kurallarına göre her standardın uygulanabilir her şartı yine ayrı ayrı değerlendirilir. Standartlardan birine göre verilen belge askıya alınır ya da iptal edilirse, diğer belgelerin bundan etkilenip etkilenmediğine de ayrıca bakılır [8].

Belgelendirme kuruluşu LRQA, ISO 45001'in yeni sürümü için de ISO 9001:2026 ve ISO 14001:2026 revizyonlarındaki gibi üç yıllık geçiş bekliyor [9]. Kalite tarafındaki değişiklikleri ISO 9001 nedir ve 2026 geçişi yazısında, çevre tarafını ISO 14001 çevre yönetim sistemi sayfasında bulabilirsiniz. Üç geçişi aynı boşluk analizinde ele almak, aynı süreci üç kez açmanızı önler.

2024 iklim değişikliği eki ne getirdi?

ISO 45001:2018/Amd 1:2024 ekiyle [3], kuruluşunuzun bağlamını (madde 4.1) ve ilgili tarafları (madde 4.2) değerlendirirken bir soruyu da cevaplamanız gerekir: iklim değişikliği İSG yönetim sisteminiz için ilgili bir konu mu? Ek yeni bir şart getirmediği, açıklama niteliğinde olduğu için tam bir geçiş programı istenmedi [10].

Uluslararası Akreditasyon Forumu (IAF) ile ISO'nun ortak duyurusu, eklerin 23 Şubat 2024'te yayımlanmasının beklendiğini ve şartların genel amacının değişmediğini söylüyor. Denetimdeki karşılığı ise somut [10]:

  • Belgelendirme kuruluşları yeni metni kuruluşun bağlam denetimine katar.

  • İklim değişikliğini ilgili bulduysanız, gerektiği ölçüde hedeflerinize ve azaltım faaliyetlerinize dahil etmiş olmanız beklenir.

  • İlgili bulmadıysanız, bu kararı hangi süreçle verdiğiniz ve sürecin etkinliği sorgulanır.

  • İlgili saydığınız iç ve dış konuların, iklim değişikliği dahil, dikkate alındığını gösteremezseniz bulgu yazılır.

  • Birden çok yönetim sisteminiz varsa (örneğin kalite ve İSG) iklim değişikliği ilgiliyse her birinin kapsamında ayrıca ele alınmalı.

Bir sonraki gözetimden önce yapacağınız iş kısa. Bağlam analizi kaydınızda iklim değişikliği için bir satır açın ve ilgili olup olmadığına dair kararınızı gerekçesiyle yazın. İlgiliyse bunu bir İSG hedefine ve aksiyona bağlayın.

ISO 45001:2027 revizyonu: ne zaman, şimdi ne yapmalı?

Yeni sürümün 2027'de yayımlanması bekleniyor: ISO'nun taslak sayfası 2027'nin ilk yarısını [3], LRQA ise 2027'nin ortasını [9] gösteriyor. O güne kadar yürürlükteki sürüm ISO 45001:2018'dir ve belgeniz bu sürüme göre denetlenmeye devam eder [2]. Geçiş süresi henüz resmî olarak açıklanmadı; LRQA üç yıl bekliyor [9].

Bu revizyon, standardın 2018'deki yayınından bu yana ilk resmî gözden geçirmesi [11]. Taslak uluslararası standart (DIS), ülkelerin oyuna sunulan taslaktır. Bu taslağın oylaması LRQA'ya göre 16 Haziran-8 Eylül 2026 arasında yapıldı [9]; ISO/TC 283 de oylamanın 8 Eylül 2026'ya kadar açık olduğunu duyurdu [12]. ISO'nun taslak sayfasına göre 20 Kasım 2026 itibarıyla oylama kapanmış durumda; taslak (DIS) 48 sayfa [3].

Yayın tarihi ve geçiş süresi kesinleşmediği için ikisini de ISO'nun ve belgelendirme kuruluşunuzun resmî duyurusundan teyit edin.

LRQA'ya göre DIS aşamasında standardın yapısı ve amacı büyük ölçüde oturdu; ayrıntılar değişebilir ama ana temaların ciddi biçimde kayması beklenmiyor. Beklenen başlıklar şunlar [9]:

  • psikososyal sağlık ve iyi oluş: stres ve iş yeri kültürüne daha fazla odak,

  • iklimle ilgili riskler: çalışan güvenliğini etkileyen çevresel etkenler,

  • çalışma biçimleri: hibrit modeller ve dijital ortamlar,

  • tedarik zinciri kontrolü: dış kaynaklı işler için daha yüksek beklenti,

  • liderlik ve hesap verebilirlik: katılım ve gözetime daha güçlü vurgu,

  • işgücü çeşitliliği: cinsiyete bağlı İSG ihtiyaçları dahil farklı çalışan gruplarının tanınması.

Şimdi yapacağınız işler şunlar:

  1. Belgenizi 2018 sürümüyle sürdürün, gözetim denetimlerini aksatmayın; geçiş yeni sürüm yayımlandıktan sonra başlar.

  2. 2024 ekinin istediği iklim kararını bağlam analizinizde güncel tutun. LRQA'ya göre yeni sürümde iklimle ilgili risklerin çalışan güvenliği açısından da ele alınması bekleniyor.

  3. Beklenen başlıklar için şimdiden boşluk analizi yapın. Risk değerlendirmenizde stres ve psikososyal riskler nerede duruyor? Yüklenici ve dış kaynaklı işleri, vardiya ve uzaktan çalışma düzeninizi nasıl kontrol ediyorsunuz?

  4. Yeni sürüm yayımlandığında belgelendirme kuruluşunuzdan geçiş denetiminin hangi gözetim ya da yenilemeyle birleştirileceğini yazılı olarak isteyin.

Boşluk analizinin sonucunda belgelendirme takviminizi 2027 geçişiyle birlikte kurmak istiyorsanız, ISO 45001 belgelendirme sürecinin adımlarını ve kapsamını bu sayfada inceleyebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. 6331 sayılı Kanun'daki yükümlülükleriniz için iş yerinizin tehlike sınıfına göre güncel mevzuatı esas alın.

Son kontrol: 20.11.2026