Ürün sertifikası, ürününüzün gideceği ülkenin teknik düzenlemesine ya da standardına uyduğunu bir uygunluk değerlendirmesi sonunda gösteren belgedir. Bu değerlendirme bir test, muayene ya da belgelendirme olabilir; örneğin ürününüz bir laboratuvarda denenir ya da bir kuruluş ürünü inceleyip belge düzenler [1].

Alıcınız ya da gümrükçünüz "sertifika" dediğinde üç ayrı belgeden birini kastediyor olabilir. Bu, bağımsız bir kuruluşun düzenlediği ürün sertifikası, sizin imzaladığınız uygunluk beyanı ya da fabrikanızın yönetim sistemine verilen ISO belgesi olabilir. Hangisinin gerektiğini ürününüzün gideceği pazardaki teknik düzenleme belirler.

Kurs ve meslek sertifikaları da aynı adı taşır. Bu yazı ise ürününü yurt dışına satan üreticinin karşılaştığı belgeyi anlatır: sertifika nedir, beyandan ve ISO belgesinden nasıl ayrılır, Avrasya'da ve AB'de hangisi istenir.

İhracatta sertifika nedir?

İhracatta sertifika, ürününüzün o ülkenin zorunlu kurallarına uyduğunu bir kuruluşun yaptığı değerlendirmeyle kanıtlayan belgedir. Önce iki kavramı ayırmak gerekir.

Dünya Ticaret Örgütü'ne göre teknik düzenlemeye uymak zorunludur, standarda uymak ise isteğe bağlıdır. İthal edilen ürün teknik düzenlemenin şartlarını karşılamazsa satışa sunulamaz [1]. Türk mevzuatı da teknik düzenlemeyi ürünün niteliğini, etiketini, ambalajını ya da uygunluk değerlendirme işlemlerini belirleyen "uyulması zorunlu mevzuat" diye tanımlar [2].

Uygunluk değerlendirmesi, ürünün bu kurallara uyduğunu doğrulayan teknik işlemlerin adıdır. Test, doğrulama, muayene ve belgelendirme bunun içindedir; masrafı genel olarak ihracatçı öder [1]. Ürünü test eden ya da belgeleyen kuruluşa uygunluk değerlendirme kuruluşu denir. Kalibrasyon, test, belgelendirme ve muayene yapan kuruluşlar bu tanıma girer [2].

Sürecin sonunda çıkan belgelerden biri sertifikadır ve her ürün için gerekmez. Bazı düzenlemeler değerlendirmeyi üreticinin kendisine bırakır ve o zaman belge bir beyan olur.

Sertifika, uygunluk beyanı ve kalite belgesi: üç ayrı belge

Üç belgeyi ayıran soru şudur: belgeyi kim düzenliyor ve neyi gösteriyor? Uygunluk beyanını üretici kendisi verir, ürün sertifikasını yetkili bir üçüncü taraf düzenler, ISO 9001 gibi kalite belgesi ise firmanın yönetim sistemini kapsar.

Belge

Kim düzenler

Neyi gösterir

Örnek

Ürün sertifikası

Akredite ya da görevlendirilmiş üçüncü taraf kuruluş

Ürünün teknik düzenlemeye uygunluğu

EAC sertifikası [3]

Uygunluk beyanı

Üretici, ithalatçı ya da yetkili temsilci

Ürünün uygunluğu, beyan edenin sorumluluğuyla

EAC beyanı [3], AB uygunluk beyanı [4]

Yönetim sistemi belgesi

Belgelendirme kuruluşu

Firmanın yönetim sisteminin standarda uygunluğu

ISO 9001 [5]

Beyan "kendi imzanızla verdiğiniz söz" gibi düşünülebilir, ama sorumluluğu size yükler. AB uygunluk beyanını düzenleyip imzalayan imalatçı, ürünün teknik düzenlemeye uygunluğunun sorumluluğunu üstlenmiş sayılır [4]. Türk mevzuatı da imalatçıya, mevzuatın gerektirdiği hâllerde teknik dosyayı hazırlama, uygunluk değerlendirmesini yapma ya da yaptırma, uygunluk beyanını düzenleme ve uygunluk işaretini ürüne koyma işini verir [2].

ISO 9001 ise ürün sertifikası yerine geçmez. Türk Standardları Enstitüsü (TSE), yönetim sistemi belgesinin ürüne değil ilgili yönetim sistemine verildiğini açıkça yazar [5]. Alıcınız EAC ya da CE istiyorsa, fabrikanızdaki ISO 9001 belgesi o isteği karşılamaz.

Örnek: Diyelim ki Konya'da tarım makinesi parçası üretiyorsunuz. Kazakistan'daki alıcınız "sertifika" istiyor, Almanya'daki alıcınız "CE" diyor, elinizde de ISO 9001 var. Üç isteğin üçü de farklı belgeye çıkar. Kazakistan için EAC sertifikası ya da EAC beyanı, Almanya için AB uygunluk beyanı ve CE işareti gerekir. ISO 9001 ise iki pazarda da ürün belgesinin yerini tutmaz.

Ürün sertifikasını kim verir, hangisi geçerli sayılır?

Ürün sertifikasını, gideceği pazarın tanıdığı ve o ürün için yetkili bir kuruluş verir. Başka bir kuruluşun düzenlediği belge, üzerinde "sertifika" yazsa da o pazarda işe yaramaz.

Avrasya Ekonomik Birliği'nde EAC sertifikasını yalnız Birlik üye devletlerinden birinde akredite olmuş bir sertifikasyon kuruluşu verir. Sertifika, bu kuruluşun yaptığı değerlendirmeden sonra düzenlenir. Değerlendirme teknik dokümantasyona ve test raporlarına dayanır; şirket içi test raporları da anılır, ama Bakanlık asıl olarak akredite test laboratuvarlarının raporlarını işaret eder. Sertifika, akredite kuruluşun imzası ve mührüyle doğrulanan resmî bir forma basılır [3].

AB'de üçüncü taraf değerlendirmesini onaylanmış kuruluş (notified body) yapar. Bu, bir AB ülkesinin belirli ürünlerin uygunluğunu piyasaya sürülmeden önce değerlendirmek üzere görevlendirdiği bağımsız bir kuruluştur. Avrupa Komisyonu bu kuruluşların listesini NANDO (New Approach Notified and Designated Organisations) veri tabanında, her birinin kimlik numarası ve hangi işler için görevlendirildiğiyle birlikte yayımlar. Üretici, ürünü için gereken değerlendirme prosedürüne yasal olarak görevlendirilmiş herhangi bir onaylanmış kuruluşu seçebilir [6][7].

Onaylanmış kuruluş üretim kontrol safhasında yer aldıysa, ilgili teknik düzenleme gerektirdiğinde onun dört haneli kimlik numarası CE işaretinin yanında yer alır [7][4].

Geçerliliği sınamak için üç soruyu sorun:

  1. Belgeyi düzenleyen kuruluş hangi ülkede akredite ya da görevlendirilmiş?

  2. Kuruluşun yetkisi sizin ürününüzü ve ilgili teknik düzenlemeyi kapsıyor mu?

  3. Belge ürününüze mi verilmiş, yoksa firmanızın yönetim sistemine mi?

Ürününüz için sertifika mı beyan mı gerekiyor, nasıl anlarsınız?

Ürününüzün tabi olduğu teknik düzenlemeye bakarsınız: düzenleme üreticinin kendi değerlendirmesine izin veriyorsa beyan yeter, üçüncü taraf değerlendirmesi istiyorsa sertifika gerekir. Avrupa Komisyonu'nun rehberi açık: AB mevzuatı öz değerlendirmeye izin veriyorsa ürününüzü bir uygunluk değerlendirme kuruluşu olmadan değerlendirebilirsiniz [7].

Kararı şu sırayla verin:

  1. Ürününüzün hangi pazarda hangi teknik düzenlemeye girdiğini bulun. AB'de CE işareti yalnız onu özellikle isteyen uyumlaştırılmış AB kurallarının kapsadığı ürünlerde gerekir. Ürününüz için böyle bir kural yoksa CE işareti kullanılmamalıdır; bu ürünler genel ürün güvenliği kurallarına tabidir [7].

  2. O düzenlemedeki uygunluk değerlendirme prosedürünü okuyun. Prosedür öz değerlendirmeye izin veriyorsa değerlendirmeyi siz yaparsınız. Üçüncü taraf testi istiyorsa onaylanmış kuruluşa gitmeniz gerekir. Komisyon, üçüncü taraf değerlendirmesinin genellikle tıbbi cihaz, yapı ürünü ve makine gibi daha yüksek riskli ürünlerde istendiğini söyler [7].

  3. Ürününüz birden fazla düzenlemeye giriyorsa hepsine bakın. CE işaretini koymadan önce ilgili bütün şartlara uyduğunuzdan emin olmanız gerekir [7]. Bu durumda imalatçı tüm düzenlemeleri kapsayan tek bir AB uygunluk beyanı düzenler [4].

  4. Avrasya'ya gidiyorsanız Birliğin teknik yönetmeliğine bakın. Orada uygunluk EAC sertifikası, EAC beyanı ya da tescil ile gösterilir. EAC sertifikası genellikle yetkililerin kapsamlı kontrol gerektirdiğini düşündüğü "karmaşık" ürünler için düzenlenir [3].

  5. Ürününüz henüz bir Birlik teknik düzenlemesine girmiyorsa, ilgili üye devletin ulusal standartlarına ve teknik yönetmeliklerine bakın [3].

Durumunuz

Yapacağınız iş

Düzenleme öz değerlendirmeye izin veriyor

Testleri yapın ya da yaptırın, teknik dosyayı hazırlayın, uygunluk beyanını imzalayın

Düzenleme üçüncü taraf değerlendirmesi istiyor

Ürününüz için yetkili kuruluşu seçin, değerlendirme sonunda sertifikayı alın

Ürün birden çok düzenlemeye giriyor

Her birinin prosedürünü ayrı okuyun; birinin üçüncü taraf istemesi o kısım için kuruluşa gitmenizi gerektirir

Ürününüz için CE isteyen bir AB kuralı yok

CE işareti koymayın; genel ürün güvenliği kurallarına bakın

Konya'daki örneğe dönelim. Parçanız AB'de makine mevzuatına giriyorsa, önce o mevzuatın sizin ürün tipiniz için öz değerlendirmeye izin verip vermediğine bakarsınız. İzin veriyorsa Almanya'ya giden ürün için sertifika gerekmez: teknik dosyayı hazırlar, AB uygunluk beyanını kendiniz imzalar ve CE işaretini koyarsınız [7]. Kazakistan tarafında aynı soruyu Birliğin ilgili teknik yönetmeliğine sorarsınız ve cevap EAC beyanı da olabilir, EAC sertifikası da.

Rusya ve Kazakistan'a ihracat: EAC sertifikası ve EAC beyanı

Rusya ve Kazakistan'a giden ürün, tabi olduğu Avrasya teknik düzenlemesine göre EAC beyanı ya da EAC sertifikasıyla pazara girer [3]. Beyanı üretici, ithalatçı ya da yetkili temsilci kendisi verir. Sertifikayı ise Birlik ülkelerinden birinde akredite bir kuruluş düzenler [3].

Birlik ülkeleri 15 Mart 2015'ten beri EAC belgesi uygulamasındadır [3]. Kurallar Birlik düzeyinde konduğu için Rusya'ya giden ürün de aynı EAC sistemine girer.

EAC beyanında testleri ve analizleri üretici yapabilir, bazı durumlarda laboratuvar yapar. Beyan resmî kayıtta listelenir [3]. Sertifikada ise karar akredite kuruluştadır.

İki yolun sonucu aynıdır. Uygun bulunan ürün EAC işaretiyle işaretlenir ve Birlik ülkelerinin gümrük bölgelerinde serbestçe taşınıp satılabilir [3].

EAC'nin iki türünü, kimin başvurduğunu ve ürün gruplarına göre ayrımı EAC belgesi rehberimizde ayrıca anlattık. Başvuru adımlarını görmek isterseniz EAC sertifikası ve beyanı hizmet sayfamıza bakabilirsiniz; İngilizce bilgi isteyen iş ortağınız için aynı sayfanın İngilizce sürümü de var.

AB'ye ihracat: CE işareti için sertifika gerekir mi?

CE işareti için AB'nin verdiği merkezi bir sertifika yoktur. Avrupa Komisyonu, CE işaretini kullanmanıza izin veren ya da bunun için sertifika veren merkezi bir AB kuruluşu bulunmadığını söyler [7].

CE işaretini koymadan önce yapacaklarınız dört adımdır [7]:

  1. Ürününüze uygulanan bütün AB şartlarını belirleyin.

  2. Ürünü kendiniz mi değerlendirebileceğinize, yoksa onaylanmış kuruluşa mı gitmeniz gerektiğine karar verin.

  3. Ürününüzün kurallara uyduğunu gösteren kanıtları teknik dosyada toplayın.

  4. AB uygunluk beyanını hazırlayıp imzalayın.

Sertifika bu süreçte yalnız düzenleme üçüncü taraf değerlendirmesi istediğinde devreye girer. O zaman onaylanmış kuruluş değerlendirmeyi yapar ve belgesini düzenler; AB uygunluk beyanında bu kuruluşun adı, kimlik numarası ve düzenlediği belge yer alır [4]. AB'de sertifika beyanın yerini almaz, gerektiğinde ona dayanak olur.

Sorumluluk üreticidedir. Ürünü kendiniz yapıyorsanız ya da başkasına yaptırıp kendi adınız veya markanızla satıyorsanız AB kurallarına göre üretici sizsiniz [7]. CE işaretini de yalnız imalatçı ya da yetkili temsilcisi koyar [4]. Türkiye'de CE işaretinin genel kuralları 27 Mayıs 2021'de yayımlanan CE İşareti Yönetmeliği'ndedir [8].

Tıbbi cihaz üreticiyseniz onaylanmış kuruluş sorusu çoğu zaman sizin için de gündemdedir; medikal belgelendirme sayfamızda bu ürün grubunu ayrıca ele aldık. Makine ve ekipman üreticileri için de makine ve ekipman belgelendirmesi sayfası var.

Bazı kuruluşların sattığı "gönüllü sertifikalar" CE işareti için geçerli değildir. Avrupa Komisyonu bu belgelerin yasal olarak tanınmadığını; ürün test edilmeden düzenlenebileceğini, kuruluşun yasal yetkisi dışındaki alanlarda kullanılabileceğini ve müşteriyi de denetim otoritesini de yanıltabileceğini yazar. CE işaretini yalnız AB mevzuatının tanımladığı doğru uygunluk değerlendirmesinden geçtikten sonra, o da ürününüz için gerekiyorsa koyabilirsiniz [7].

Size "CE sertifikası" adıyla tek kâğıt satılıyorsa üç şeye bakın. Düzenleyen kuruluş NANDO'da onaylanmış kuruluş olarak var mı? Ürününüzün mevzuatı için görevli mi? Belge gerçekten bir test ya da değerlendirmeye dayanıyor mu?

ISO logosunu ürüne basmak da sorun çıkarır. TSE'nin kurallarına göre yönetim sistemi belgesiyle verilen IQNET markası son tüketiciye ulaşan ürünün üzerinde kullanılamaz. Ürünün birincil ambalajında (süt kutusu gibi) ve ikincil ambalajında (süt kutularının birlikte paketlendiği ambalaj gibi) da kullanılamaz [5].

Marka yalnız son tüketicinin görmediği ikincil ambalajlarda, örneğin taşıma kolilerinde kullanılabilir. O zaman da belgenin ürüne değil yönetim sistemine verildiğini söyleyen bir ifade eklenir. TSE'nin verdiği örnek ifade şudur: "Bu ürün Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 9001:2015 standardına uygun olduğu belgelendirilmiş bir tesiste üretilmiştir." [5]

CE tarafında da benzer bir sınır var. Ürüne CE işaretinin anlamı ve şekli konusunda başkalarını yanıltacak işaret ya da betimleme konulamaz [4].

Bu hafta alıcınızdan hangi pazar için hangi belgeyi istediğini yazılı olarak alın. Sonra ürününüzün o pazardaki teknik düzenlemesinde değerlendirme prosedürünü bulun; beyanla mı sertifikayla mı ilerleyeceğiniz oradan çıkar. Ürününüz Rusya ya da Kazakistan'a gidiyor ve karar EAC belgesine çıktıysa, EAC ve GOST-R belgesinin nasıl alındığını adım adım bu sayfada görebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Son kontrol: 18.11.2026