Belgesiz ürün neden gümrükte kalır? EAC, etiket ve TAREKS

Belgesiz ürün gümrükte kalır, çünkü varış ülkesinin gümrüğü ürünün o ülkenin teknik mevzuatına uyduğunu gösteren belgeyi arar ve işlemi bu belgeye göre yapar. Rusya ve Avrasya Ekonomik Birliği'nde (AEB) bu belge EAC sertifikası ya da EAC uygunluk beyanıdır; ürün belge gerektirmiyorsa bunu kanıtlayan muafiyet mektubu gerekir [1].

Malınız şu an Türkiye gümrüğünde bekliyorsa iki süreyi birlikte izleyin. Biri TAREKS'teki (Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi) belge süresi, öteki gümrükteki 20 ya da 45 günlük süre [2]. Belgeyi yetiştiremeyecekseniz TAREKS'te ek süre isteyin; sistem ek süre verir [3]. TAREKS'ten ret geldiyse ne yapacağınız ret türüne bağlı; aşağıdaki ret tablosuna bakın. Rusya'da bekliyorsa eksiğin EAC belgesi mi, muafiyet mektubu mu yoksa etiket mi olduğunu alıcınızla hemen netleştirin.

Örneğimiz Kayseri'de elektrikli küçük ev aleti üreten bir firma. Yıllardır AB'nin uygunluk işareti CE ile Avrupa'ya satıyor, şimdi ilk partisini Rusya'ya gönderiyor. Aynı firma Çin'den de elektrikli cihaz ithal ediyor.

Belgesiz ürün gümrükte hangi sorularda takılır?

Avrasya'da malınız gümrükte şu dört sorudan birinde takılır:

• Ürünün EAC sertifikası ya da uygunluk beyanı var mı, kayıtta görünüyor mu?

• Belge sevk ettiğiniz modeli ve doğru teknik düzenlemeyi kapsıyor mu?

• Ürün EAC gerektirmiyorsa bunu gösteren muafiyet mektubu var mı?

• Ürün zorunlu etiketlemeye tabiyse etiketi takılmış mı?

Birliğin ürünlerden istediği güvenlik şartları (teknik düzenlemeler) bütün üye ülkelerde zorunlu [4]. Üyeler Rusya, Kazakistan, Belarus, Kırgızistan ve Ermenistan; hepsinde aynı belgelendirme sistemi geçerli.

Bu yüzden Kayserili firmanın AB için taşıdığı CE işareti Avrasya'da tek başına yetmez; gümrük görevlisi EAC belgesini arar [1]. AB'de yıllardır satılan ürün olduğu gibi gönderilirse gümrükte gösterilecek doğru belge olmaz.

Kılavuz da aynı tuzağa düşer. Elektrikli ürünlere (alçak gerilim ekipmanı) ilişkin Avrasya teknik düzenlemesine göre kullanım belgeleri Rusça hazırlanır; ürünün satıldığı üye ülkenin mevzuatı isterse o ülkenin dili de eklenir [5]. Firmanın AB için hazırladığı kılavuz Rusça değilse bu şartı karşılamaz. Ambalajlı gıda satıyorsanız etiketin de Rusça olması gerekir [6].

Başka pazarlara satıyorsanız belgenin adı değişir ama mantık aynı kalır; farklı ülkelerin uygunluk belgelerini CoC belgesi rehberimizde anlattık.

Rusya ve Avrasya'da gümrük EAC belgesini nasıl kontrol eder

Gümrük görevlisi kendisine gösterilen EAC belgesini Rus Akreditasyon Kurumu ROSAKREDITATSIA'nın sitesinden (fsa.gov.ru) kontrol edebilir ve işlemi buna göre yapar [1]. EAC belgesi vermeye yetkili kuruluşları bu kurum yetkilendirir; belgelerin geçerliliği ve içeriği bu sitede yayımlanır [1].

Gümrükte kayıttaki belge geçer. Kayıtta bulunmayan, süresi dolmuş ya da ürün tanımı sevkiyatla tutmayan belge, elinizde hiç belge yokmuş gibi sonuç verir.

Belge ürünü üç bilgiyle tanımlar: ürünün adı, üreticinin verdiği tip ya da model adı ve uygunluğu gösterilen teknik düzenlemenin adı [7]. Gümrüğe sunulan belge ithal edilen ürünün uygunluğunu kanıtlamalıdır [8]. Belgede adı geçmeyen bir model ya da başka bir teknik düzenlemeye göre alınmış belge o ürünü kapsamaz. Kimin beyan verdiği de önemli: gümrük beyannamesini veren kişi kural olarak belgede başvuru sahibi olarak yazan kişidir; başka birinin kullanmasına yalnız sayılı durumlarda izin var [8].

Bu kontrolü malı yüklemeden önce yapın. Belge numarasını ROSAKREDITATSIA kaydında arayın ve şu noktaları fatura ile sevk belgesiyle karşılaştırın:

• Ürün adı ve sevk edilen her model belgede yazıyor mu?

• Belgedeki teknik düzenleme ürününüzün tabi olduğu düzenleme mi?

• Başvuru sahibi, Rusya'da beyannameyi verecek alıcınız mı?

Fark varsa bunu Rusya'daki gümrük memurundan önce siz görmüş olursunuz.

Hangi belgeye ihtiyacınız olduğunu ürününüz belirler. Rusya'da bunun için ulusal belgelendirme sistemi GOST R'nin zorunlu sertifika ve uygunluk beyanı listelerine, Avrasya teknik koşullarına ve devlet kaydına tabi ürün listesine bakılır [1]. Sertifikaları Rusya genelinde çalışan akredite belgelendirme merkezleri verir; başvuran şirketin kayıtlı olduğu bölgeye bağlı değildir [1].

EAC sertifikası ile EAC uygunluk beyanı arasındaki fark

İkisinin farkı dayanağında ve süresinde [1]:

Sertifikada laboratuvar adımı atlanamaz: test raporu olmadan sertifika düzenlenemez, bu yüzden önce ürünler test edilir [1]. Belge bir partiye ya da 1, 3 veya 5 yıllık süreyle alınabilir [1]. Parti belgesi yalnız o sevkiyatı kapsar; yılda birkaç kez gönderecekseniz her partide yeniden belge almak, gümrükteki riski her seferinde yeniden açmak demektir.

Sertifika mı beyan mı gerektiğini ürününüzün tabi olduğu teknik düzenleme ya da listedeki yeri söyler [1]. Kayserili firma da işe ürünlerinin hangi listeye girdiğini bularak başlar.

Belgeyi almanın ne kadar süreceği ve ne tutacağı ürüne, gereken teste ve belgelendirme kuruluşuna göre değişir. Ürün adı, model listesi ve gümrük tarife kodu (GTİP) elinizdeyse size ürününüze özel süre ve ücret teklifi çıkarabiliriz.

EAC gerektirmeyen ürün de kanıtsız geçmez: ret mektubu (otkaznoe pismo)

Ürününüz EAC gerektirmiyorsa gümrüğe bunu kanıtlayan bir muafiyet mektubu gösterilmesi zorunludur; Rusça adı "otkaznoe pismo"dur ve ürünün muaf olduğunu ithalatçı ispatlar [1].

Rusya'da EAC belgesine tabi olmayan ürünler var ve bunlar pazara belgesiz girebilir. Ama muafiyeti gümrük kendiliğinden kabul etmez. İthalatçı, ROSAKREDITATSIA'nın yetkilendirdiği ve EAC belgesi düzenlemeye de yetkili kuruluşlardan birine başvurur, ürünün belge gerektirmediğini gösteren mektubu alır ve gümrüğe gösterir [1]. Mektup belgelendirme merkezince onaylanan resmî bir belgedir; belirli bir ürün grubunun uygunluk onayına tabi olmadığını bildirir [1].

Mektubu Rusya'daki ithalatçı aldığı için malınızın "belge gerekmez" diye yola çıkması yetmez. Alıcınızla sevkiyattan önce mektubun kimde olduğunu ve hangi ürün grubunu kapsadığını netleştirin. Ürün tanımını, GTİP'i ve teknik bilgiyi kuruluşa siz vereceksiniz. Kodu henüz bilmiyorsanız nasıl bulunacağını GTİP sorgulama rehberimizde anlattık.

Belge tamam ama etiket yoksa: Rusya'da zorunlu etiketleme (Çestnıy Znak)

Zorunlu etiketlemeye tabi bir üründe EAC belgesi tam olsa bile etiket eksikse mal durur. Örneğin listedeki bazı hafif sanayi ürünlerinde 1 Temmuz 2025'ten beri etiketsiz ithal ürünün serbest dolaşıma sokulması yasak [9]. Çestnıy Znak ("Dürüst İşaret"), Rusya'nın ürünleri tek tek kodla izlediği etiketleme sistemidir.

Tarihler ürün grubuna göre değişiyor. Tekstil ve hazır giyimde zorunlu etiketleme 1 Ocak 2021'de başladı; Bakanlığın notunda ayrıca listelenen bazı hafif sanayi ürünleri için takvim şöyle [9]:

Kozmetik ve ev kimyasallarında takvim kademeli ilerledi. Sabun ve deterjanda zorunlu etiketleme 1 Mayıs 2025'te başladı. Saç ve tıraş ürünleri ile deodorant 1 Temmuz 2025'te, kozmetik ürünleri ve diş macunu 1 Ekim 2025'te izledi [9]. Sisteme tabi gruplar arasında ayakkabı, parfümeri, fotoğraf makinesi ve flaş, lastik, tıbbi cihazlar ve bisiklet de var [9].

Etiket gümrüklemeden önce takılmalı; tercihen üretim tesisinde ya da Rusya'da gümrükleme öncesinde depoda takılır ve sorumluluk ithalatçıdadır [9]. Ürününüzün GTİP'ini Ticaret Bakanlığının Rusya'da zorunlu etiketleme bilgi notundaki listede arayın. Listede varsa kodların fabrikada mı yoksa Rusya'daki depoda mı basılacağını alıcıyla sevkiyattan önce kararlaştırın.

Türkiye'ye ithalatta aynı mantık: TAREKS denetimi nasıl işler

Türkiye'ye ithal ettiğiniz ürün Ticaret Bakanlığının ithalat denetimi tebliğlerinden birinin ekindeki GTİP'lerdeyse TAREKS başvurusu yapmanız gerekir [10]. TAREKS her partiyi denetlemez; belirlenen ölçütlere göre riskli bulduğu partiyi fiili denetime gönderir [11]. Denetlenecek ürünler her yıl yayımlanan tebliğlerle belirlenir [12].

2026'da yürürlükte olan başlıca ürün grubu tebliğleri şunlar [13]:

• "CE" işareti taşıması gereken bazı ürünler (2026/9): asansörler, elektrikli-elektronik cihazlar, kameralar, elektrikli battaniyeler, küçük ev aletleri.

• Tüketici ürünleri (2026/12): kırtasiye malzemeleri, imitasyon takılar, kol saatleri gibi ürünler.

• Yapı malzemeleri (2026/14): çimento, demir-çelik çubuklar, izolasyon malzemeleri, kapı kilitleri gibi ürünler.

• Makinalar (2026/32).

Kayserili firmanın Çin'den getirdiği elektrikli cihaz, GTİP'i tebliğ ekinde yer alıyorsa CE tebliğinin kapsamına girer [13]. Bakanlığın 2026 yapı malzemeleri rehberinde süreç adım adım yazılı; başka tebliğlerin rehberleri ayrıntıda farklı olabilir [3]:

1. Başvuruyu TAREKS'te yapar, tebliğin Ek-3'ünün birinci ve ikinci maddelerindeki belgeleri her başvuruda yüklersiniz.

2. Parti fiili denetime giderse üçüncü ve dördüncü maddelerdeki belgeleri başvuru günü dahil 20 iş günü içinde eksiksiz yüklersiniz. Yetişmeyecekse ek süre isteyebilirsiniz.

3. Denetmen numune alıp ürünü teste gönderebilir. Kargo ve test masrafı ithalatçıya aittir; teste göndermeyi kabul etmezseniz başvuru reddedilir.

4. Sonuç kabul, koşullu kabul, gümrüklü sahada düzeltme izni ya da ret olur. Testten kalan ürün için test sonucuna 15 iş günü içinde itiraz edebilirsiniz.

Örnek: Diyelim ki fiili denetime yönlendirilen başvurunuzu bir pazartesi yaptınız ve araya resmî tatil girmiyor. Başvuru günü sayıldığı için pazartesi 1. iş günüdür, o haftanın cuması 5. iş günü olur. Dört tam hafta sonra 20. iş günü dördüncü haftanın cumasına denk gelir. Belgeler o cuma bitmeden sistemde olmalı.

Aynı rehbere göre test raporları güncel olmalı, akredite laboratuvarca düzenlenmeli ve tarihi taşıma belgesinden önce olmalıdır; AB uygunluk beyanı da rehberin Ek-1'indeki unsurları taşımalıdır [3]. Mal yola çıktıktan sonra yaptırılan testin tarihi taşıma belgesinden sonra düşer ve bu şartı karşılamaz.

Bekletilen mal her zaman iade edilmez. Eksiklik tali ise başvuru koşullu kabulle sonuçlanabilir. O zaman eksikliği ithalat işlemleri biter bitmez, her durumda piyasaya sürmeden önce gidermeniz istenir [3]. Eksik Türkçe kullanım kılavuzu, etiket, işaretleme ya da ambalajsa, sağlık ve güvenlik açısından da sakınca yoksa gümrüklü sahada düzeltme (elleçleme) isteyebilirsiniz. Talep uygun görülürse 30 güne kadar süre verilir [3]. Marka, model ve CE işareti eksiği bu yolla düzeltilemez. Talebi önce denetim birimine yazılı verin; doğrudan gümrük idaresinden alınan elleçleme izni kabul edilmez [3].

Kılavuz eksiği bu yüzden en kolay önlenen eksiktir. Tüketiciye satılan malın Türkçe tanıtma ve kullanma kılavuzuyla satılması zorunludur ve kılavuzu hazırlamak üretici ile ithalatçının sorumluluğundadır [14]. Kılavuzu dijital olarak veriyorsanız ürünün ya da ambalajın üstünde kılavuza nasıl erişileceğini göstermeniz gerekir [15]. Çin'den gelen cihazın Türkçe kılavuzunu sipariş aşamasında hazırlatmak, sahada 30 günlük düzeltmeye kalmaktan ucuzdur.

TAREKS'te ret çıkarsa: itiraz, iade, transit ya da imha

Ret, malın o hâliyle Türkiye'ye giremeyeceği demektir; ama ret türüne göre itiraz ya da yeniden açma yolu var. Ret gerekçesi yazıyla gümrük idaresine bildirilir ve gümrük ürünün ithalatına izin vermez [3]. Ret sonucuna TAREKS'teki itiraz butonuyla yalnız bir kez ve 1 yıl içinde itiraz edebilirsiniz [3].

İtirazı butona bastıktan sonra ilgili Grup Başkanlığına dilekçeyle de iletmeniz gerekir; ancak o zaman değerlendirilir [3]. "Ret: İlgilisince Düzenlenmeyen Belge" ve "Ret: Yanıltıcı İşlem" sonuçlarına hiçbir şekilde itiraz yolu yoktur [3].

Belgeleri zamanında yükleyemediğiniz için gelen ret ayrı bir yoldan düzelir. Ek süre içinde de belge yüklenmezse sistem başvuruyu "Ret: Belge Eksikliği" olarak kapatır [3]. Bu durumda ek süre talebi butonuyla başvuruyu bir kez yeniden denetime açtırabilirsiniz. Yeniden açılan başvuruda, denetmen belge istediğinde normalde verilen 45 günlük ek süre tanınmaz; eksik belgeyi 15 iş günü içinde sunmanız istenir [3].

İtiraz sonuç vermezse ya da hiç itiraz etmezseniz elinizde dört yol kalır [3]:

1. Malı geldiği ülkeye iade etmek.

2. Doğrudan ya da serbest bölge üzerinden üçüncü bir ülkeye transit etmek.

3. İhraç kaydıyla satmak.

4. Masrafı size ait olmak üzere imha edilmek için bulunduğu gümrük idaresine terk etmek.

Transiti seçer ve malı başka bir firmaya devrederseniz, transit izni için devralan firmanın da TAREKS'te kaydı olması gerekir [3].

Gümrükte bekleme süresi neden önemli

Gümrükte bekleyen mal iki yoldan para kaybettirir. Süresi içinde işlemine başlanmayan eşya Gümrük Kanunu'nun 177. maddesine göre tasfiyelik olur [2]; o güne kadar da depo ücreti her gün işler. Süreler şöyle:

Türkiye'deki süre TAREKS'in belge süresiyle aynı anda akar. Deniz yolu dışından, örneğin karayoluyla gelen bir partide 20 günlük gümrük süresi, 20 iş günlük belge süresinden önce dolabilir. Kanun şartlar gerektirdiğinde bu süreyi uzatma yetkisi verir [2], TAREKS'te de ek süre istenebilir [3]; belge gecikecekse ikisini de beklemeden isteyin.

Beklerken geçici depolama yerinde ardiye, tahmil, tahliye ve saha içi taşıma ücretleri ödenir; işleticiler Bakanlığın belirlediği azami bedellere uymak zorundadır [2]. Tutarı her işletme kendi tarifesiyle uygular. Tablodaki Gemport tarifesi yalnız bir örnek: 2025 için geçerliydi, ardiye her ay tahsil ediliyordu ve fatura Merkez Bankası döviz satış kuruyla kesiliyordu [17]. Malınızın beklediği yerin güncel tarifesini işletmeden isteyin.

Örnek: Diyelim ki 20 tonluk bir parti, ardiyenin ton başına günde 0,50 USD olduğu bir sahada belge beklerken 30 gün kaldı. Ardiye 20 × 30 × 0,50 = 300 USD eder; tahmil, tahliye ve öteki hizmetler bunun dışındadır.

Ardiye tek kalem değil. Konteyner taşıyıcı hattınsa, hattın kendi tarifesine göre konteyner bekleme ücreti de işleyebilir; tutarını hattan öğrenin. Mal satış sezonunu kaçırırsa kaybınız depo faturasını aşabilir; bu yüzden belge kararını sezondan geriye doğru sayarak verin.

Rusya'daki 4 aylık geçici depo süresine de güvenmeyin: Avrasya Ekonomik Komisyonu bazı ürün grupları için daha kısa süre belirleyebilir [16].

Mal yola çıkmadan önce kontrol listesi

Rusya sevkiyatında yüklemeden önce şu sırayı izleyin:

1. Ürünün GTİP'ini netleştirip Rusya'daki listelere göre sertifika mı, uygunluk beyanı mı, devlet kaydı mı yoksa muafiyet mi gerektiğini bulun.

2. Seri üretim belgesi mi parti belgesi mi alacağınıza sevkiyat sıklığına göre karar verin.

3. Sertifika gerekiyorsa laboratuvar testini takvime koyun.

4. Belge numarasını ROSAKREDITATSIA kaydında arayın; ürün adı ve her modelin faturayla tuttuğuna, başvuru sahibinin beyannameyi verecek kişi olduğuna bakın.

5. Belgede yazan teknik düzenlemeyi ürününüzün GOST R ve Avrasya listelerindeki yeriyle karşılaştırın.

6. Ürün muafsa, ROSAKREDITATSIA'nın yetkilendirdiği kuruluştan alınan muafiyet mektubunun alıcıda olduğunu ve bu ürün grubunu kapsadığını teyit edin.

7. Kullanım kılavuzunun ve gerekiyorsa etiketin Rusça olduğuna bakın.

8. Ürünün Bakanlığın zorunlu etiketleme notundaki listede olup olmadığına bakın; varsa kodların gümrüklemeden önce nerede takılacağını alıcıyla kararlaştırın.

Kayserili firma Çin'den yaptığı ithalatta da üç şeye bakar. Ürün 2026 tebliğlerinden hangisine giriyor? O tebliğin denetim rehberi test raporu ve belge süresi için ne istiyor? Cihazın Türkçe kılavuzu hazır mı?

Özel durumlar: kapsam dışı beyanı ve 2026 geçiş kuralları

2026'dan itibaren ürününüzün tebliğ kapsamı dışında olduğunu gümrüğe değil doğrudan TAREKS üzerinden beyan edersiniz; önceki yıllardaki sabit referans numarası uygulaması kaldırıldı [10]. Tebliğ eklerindeki GTİP'lerin tamamı için TAREKS başvurusu gerekir. Fiili denetime giden başvuruda denetim birimi, ürünün teknik mevzuat ve GTİP karşılığındaki tanım açısından Bakanlığın denetlemek istediği ürünlerden olup olmadığını değerlendirir [10].

Geçiş kuralları dar tutuldu. Geçiş süreleri 1 Ocak 2026'dan önce taşıma belgesi düzenlenmiş ürünlerle sınırlı [10]. Bu ürünler için 28 Şubat 2026'ya kadar (bu tarih dahil) yapılan kapsam dışı başvurularında önceki yılın sabit referans numarası kullanılabildi; o tarih geçti [10]. Önceden 2025/9 sayılı CE tebliğinde olup 2026'da makinalar tebliğine (2026/32) taşınan ürünlerde geçiş süresi boyunca 2025/9'un hükümleriyle denetim sürdürülebildi [10].

Tebliğler her yıl yeniden yayımlandığı için [12] bu kurallar yıl başında değişebilir. Yeni yılın ilk sevkiyatından önce Ticaret Bakanlığının "İthalatta Denetimi Gerçekleştirilen Ürün Grupları" sayfasından ürününüzün girdiği güncel tebliği teyit edin.

Rusya'ya ilk partinizi göndermeden önce yapacağınız iş, ürününüzün sertifika mı beyan mı yoksa muafiyet mektubu mu gerektirdiğini GTİP'i ve model listesiyle birlikte netleştirmek. Bu kararı ve belge sürecini birlikte yürütmek, süre ve ücret teklifi almak isterseniz EAC ve GOST-R belgesi sayfamızda hangi bilgilerle başvuracağınızı bulabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

Son kontrol: 13 Kasım 2026